Lesmateriaal

---
Les 1:
Orpheus en Eurydice
---



 

 

 

 

 


Opera
Tijdsperiode: eind Renaissance, begin barok

De tijd
Toen de opera ontstond was het de tijd van ontdekkers en hervormers en dit liep over in de tijd van regenten en vorsten. De tijd van ontdekkers en hervormers was een scharniertijd, omdat de wereld er heel anders uit zou gaan zien. De Europeaan ontdekte in de Renaissance en het Humanisme zichzelf, er ontstond in Europa dus een nieuw mens- en wereldbeeld. De kerk had niet meer zo’n invloed op het denken en doen als voorheen. Er ontstonden ook op godsdienstig gebied nieuwe ideeën wat tot protesten en het afscheiden van katholieke kerk leidde. Ook waren er politieke spanningen.
In de tijd van regenten en vorsten  ging het goed met Nederland: er werd veel geld verdiend (Gouden Eeuw), de handel, wetenschap en de kunst bloeide. Maar er waren in deze eeuw ook godsdienstoorlogen tussen protestante en katholieke landen. En er was sprake van machtsstrijd tussen de centrale macht, de vorst en de lokale macht, de steden.

De muziekontwikkeling
Definitie van ‘opera’, ik citeer van Wikipedia: ‘een vorm van muziektheater, waarbij een overwegend gezongen toneelstuk, in dichtmaten met orkestbegeleiding, wordt uitgebeeld.’*
De opera ontstond rond 1600 in de Italiaanse stad Florence. Daar bestudeerden Italiaanse wetenschappers en kunstenaars fragmenten van muziek uit drama’s van de oude Grieken. Ze kwamen tot de conclusie dat de muziek monodisch geweest moest zijn. Dat houdt in dat de melodie door een solostem werd gezongen met bescheiden instrumentale begeleiding in akkoorden. Zo kon de expressieve lading van de tekst krachtig tot  uitdrukking worden gebracht.

Kenmerken van de vroege Florentijnse opera:

Claudio Monteverdi was een van de eerste operacomponisten die een levensvatbaar muzikaal geheel wist te scheppen op basis van de Florentijnse vernieuwingen. Een bekende opera van Monteverdi is L’Orfeo
Het nieuwe genre verspreidde zich van Florence naar Rome, Venetië, Napels en vervolgens naar andere Europese landen.

 


Claudio Monteverdi

1637: in Florence en Rome ontstond de eerste publieke opera: Teatro San Cassiano

Muziekinstrumenten

De opera heeft zich in de volgende tijdsperiodes ook verder ontwikkeld. Sommige informatiebronnen geven de ontwikkeling van de opera in de Barok-tijd aan. Andere bronnen geven aan dat de opera in de Renaissance opkwam. Er is blijkbaar niet een duidelijk punt wanneer de opera is ontstaan. Dit is geleidelijk gekomen, net zoals veel andere geschiedkundige aspecten.

Grote namen

Luistervoorbeeld
Jacopo Peri (1561-1633) was de eerste componist die een poging deed een opera te schrijven volgens de ‘nieuwe richtlijnen’. Hij gebruikte hiervoor het Grieks mythologische drama Dafne. Het resultaat was de eerste opera Euridice (1600). Deze opera is op YouTube te beluisteren.

Toen en nu
In de loop van de geschiedenis zijn er zeer veel opera’s geschreven en gespeeld/gezongen. Onder andere Händel, Gluck, Mozart, Rossini, Berlioz, Verdi, Wagner en Bizet.
Opera is een voorloper op de musical. Het verschil is dat opera vaak tragische tot zeer tragische verhaalstof heeft. Bij opera wordt klassieke muziek gebruikt, terwijl bij musicals vaak liederen bevat die het karakter van popmuziek hebben. Jesus Christ Superstar wordt bijvoorbeeld meestal als musical beschouwd in plaats van opera.
Een verschil met opera’s van vroeger en met opera’s van nu: Belangrijkste heldenrollen werden gezongen door castraten, zangers met stemmen van toonomvang en volume die ‘gewone zangers’ tegenwoordig niet hebben.

* Geraadpleegd op 16-03-‘11